Inwestor
Landesmuseum für Kärnten
Lokalizacja
Loiblpass, Karyntia, Austria
Powierzchnia
150 m2
Zespół
Łukasz Gąska
Mirosław Wojcieszak
Kornel Kuzański
Marta Sowińska-Gąska
Teresa Bączkiewicz
Kasia Woźniak
Status
Konkurs zamknięty (zaproszenie), koncepcja
Projekt zlokalizowany jest przy północnym portalu tunelu Loibl, w miejscu nasyconym tragiczną historią pracy przymusowej i pamięcią o podobozie KL Mauthausen. Usytuowany na styku współczesnej drogi łączącej Austrię ze Słowenią oraz historycznego terenu obozowego, obiekt ma porządkować otaczający chaos i tworzyć logiczną ciągłość emocjonalną w opowiadaniu o losach więźniów, którzy drążyli górski tunel. Architektura staje się tu krystalizacją pamięci o czterdziestu udokumentowanych ofiarach, których los został symbolicznie utrwalony w samej strukturze budynku.
Koncepcja projektu opiera się na interpretacji „Ankommen”, czyli przybycia, nie jako jednorazowego momentu, lecz jako rozciągniętego w czasie i przestrzeni procesu konfrontacji z historią. Architektura pełni tu rolę narzędzia fenomenologicznego, wykorzystując skalę, światło i akustykę do rekonstrukcji somatycznej atmosfery zagrożenia oraz opresji. Pełniąc funkcję bramy i filtra, budowla staje się soczewką, przez którą należy przejść, aby przygotować się mentalnie do zrozumienia faktów historycznych przed udaniem się do pozostałości obozu lub tunelu.
Forma architektoniczna została zredukowana do dwóch antagonistycznych sił: ciężaru i oporu, co znajduje wyraz w potężnym betonowym monolicie nazwanym Horyzontem Ciężaru. Płyta ta wspiera się na Lesie Filarów – układzie czterdziestu pochylonych betonowych kolumn, które nawiązują do liczby ofiar oraz do klaustrofobicznych drewnianych stempli podtrzymujących skały podczas budowy tunelu. Chaotyczny układ podpór ma symbolizować los więźnia i wymuszać moment dezorientacji przed odnalezieniem ukojenia. Przez środek budynku przebiega Oś Pamięci Północ-Południe, stanowiąca fizyczną szczelinę łączącą to miejsce z obozem po stronie słoweńskiej oraz z obozem macierzystym w Mauthausen.
Wybór materiałów odzwierciedla etykę surowości, wykorzystując beton geologiczny z lokalnym kruszywem, identycznym ze skałą wydobywaną przez więźniów. Z perspektywy górnego tarasu dach budynku funkcjonuje jako piąta elewacja – brązowy dach z warstwą gruzu poddaną naturalnej sukcesji roślinnej, co stanowi metaforę blizny i ostrzeżenie przed zapomnieniem. Wewnątrz zwiedzający doświadcza kontrastu sensorycznego między zimnym Sacrum, otwartą przestrzenią z okulusem wpuszczającym opady, a ciepłe Profanum – wykończoną drewnem salą seminaryjną będącą bezpieczną przystanią. To przejście od fizycznego dyskomfortu do intelektualnego zrozumienia domyka emocjonalny cykl wizyty, prowadząc od niepokoju przy wejściu do ostatecznej kontemplacji.
